Jaarverslag 2015

2015 in Cijfers

Wraking en klachten

16.1 Wrakingsverzoeken en gehonoreerde wrakingen

In Nederland heeft iedere burger recht op een onpartijdige rechter. Wie betrokken is in een rechtszaak en goede redenen heeft om te denken dat de rechter een zaak niet onpartijdig kan beoordelen, kan vragen deze rechter te laten vervangen door een andere rechter. We noemen dat een verzoek tot wraking.

Vanaf ongeveer 2007 werd de rechter steeds meer gewraakt tot en met 2012. In de twee daarop volgende jaren stopte die trend, maar 2015 was wat dat betreft een recordjaar. Er werden 713 wrakingsverzoeken ingediend, bijna honderd, dat wil zeggen 15 procent meer dan in 2014.

Overal was sprake van een toename. Bij de Centrale Raad van Beroep (CRvB) was de toename het sterkst, van 24 in 2014 tot 56 in 2015. Overigens bleek er van de wrakingen bij de CRvB geen enkele gegrond.

Bij de gerechtshoven werd 97 keer een wrakingsverzoek gedaan, een toename met ongeveer een tiende. Bij de rechtbanken waren het er 558, eveneens een toename met ongeveer een tiende. Dat het aantal wrakingsverzoeken bij de rechtbanken het hoogst is bevreemdt niet, aangezien er meer rechtbanken zijn en daar de meeste rechtszaken worden behandeld.

Tabel 30: wrakingsverzoeken

 20082009201020112012201320142015
Totaal 418529587659626619713
rechtbanken278283388450518479506558
gerechtshovenonbekend851071071211228897
CRvBonbekend50343020232456
CBBonbekend0000212
 

De 713 wrakingsverzoeken in 2015 moeten in het licht gezien worden van de afhandeling jaarlijks van circa 1,7 miljoen zaken. Daarvan waren ongeveer negenhonderd­duizend rechtszaken op tegenspraak, de groep zaken waarin wrakingsverzoeken voorkomen. Dit betekent dat bij ongeveer 8 op de tienduizend rechtszaken op tegenspraak een wrakingsverzoek werd gedaan. Waarbij aangetekend dat soms meer wrakingsverzoeken per zaak kunnen voorkomen.

Als de wrakingskamer vindt dat een rechter terecht wordt gewraakt, kan dat twee dingen betekenen: de rechter is in de betreffende zaak partijdig, of er is een schijn van partijdigheid. Ook de schijn van partijdigheid moet worden voorkomen. Daarom wordt ook bij schijn van partijdigheid een rechter van de zaak gehaald. Dat zegt overigens niets over zijn functioneren in andere zaken. Hij kan dus gewoon andere zaken gaan behandelen.

Slechts een gering deel van de wrakingsverzoeken wordt daadwerkelijk gehonoreerd, gemiddeld tussen de 4 en 5 procent per jaar. In 2015 waren er 32 gehonoreerde wrakingen, zoals in onderstaande tabel is te zien.

Het aantal gehonoreerde wrakingen fluctueert in de loop der jaren wel, maar loopt niet structureel op.

Tabel 31: gehonoreerde wrakingsverzoeken

 20082009201020112012201320142015
Totaal3915213642212532
rechtbanken3515163338122025
gerechtshoven40534857
CRvB en CBB00000100